Olimpiyatlar ve Diğer Sporlar

1904 St. Louis Olimpiyatları'nın maratonunda bir koşucu yolun bir kısmını otomobille geçti, kazanan ise yarış sırasında striknin ve brendiyle ayakta tutuldu. 32 koşucunun başladığı yarışı yalnızca 14'ü tamamlayabildi.

Bugünkü olimpiyat altın madalyaları büyük ölçüde gümüşten yapılır ve üzerlerinde yalnızca birkaç gram altın kaplama bulunur. Tamamen altından yapılan son olimpiyat madalyaları 1912 Stockholm'de dağıtıldı.

Antik Olimpiyat Oyunları, Yunanistan'ın Peloponnesos bölgesindeki Olympia'da Zeus onuruna dört yılda bir düzenlenen dinî ve sportif festivaldir. Geleneksel olarak MÖ 776'da başladığı kabul edilen oyunlar bin yılı aşkın süre devam etmiş, MS 4. ve 5. yüzyıllarda sona ermiştir; bitişin kesin tarihi ve nedeni tarihçiler arasında tartışmalıdır.

Busenaz Sürmeneli, 2020 Tokyo Olimpiyatları'nda velter sıklette altın madalya kazanarak Türk boks tarihindeki ilk olimpiyat altın madalyasını getiren millî boksördür. 2019, 2022 ve 2025'te olmak üzere üç kez dünya şampiyonu olan Sürmeneli, 2024'te Avrupa şampiyonluğunu da kazanmıştır.

Cirit (Atlı Cirit), Türklerin Orta Asya bozkırlarından Anadolu'ya taşıdığı, at üzerindeki binicilerin birbirlerine kurutulmuş tahta sopalar fırlatarak puan topladığı ve "rakibi bağışlama" centilmenlik kuralıyla öne çıkan geleneksel ata sporudur.

Cumhurbaşkanlığı Türkiye Bisiklet Turu (kısa adıyla TUR), Türkiye'de her yıl ilkbahar aylarında düzenlenen, UCI ProSeries kategorisinde yer alan ve Türkiye'nin en köklü ve prestijli profesyonel etaplı yol bisikleti yarışıdır; İstanbul'u kapsayan edisyonlarda Asya ile Avrupa'yı aynı yarışta buluşturur.

Dekatlon ve heptatlon, atletizmin koşu, atlama ve atma branşlarını tek bir yarışmada birleştiren çok disiplinli yarışmalarıdır. Erkeklerin olimpik yarışması olan dekatlon iki günde on, kadınların olimpik yarışması olan heptatlon ise iki günde yedi branştan oluşur. Sporcuların her branştaki derecesi puana çevrilir ve en yüksek toplam puanı alan kazanır.

Doping, sporcuların performanslarını haksız biçimde artırmak amacıyla yasaklı madde veya yöntem kullanması ve buna bağlı kural ihlalleridir. Dopingle mücadele uluslararası düzeyde 1999'da kurulan Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) tarafından koordine edilir; kurallar ise ilk kez 2004'te uygulanan Dünya Dopingle Mücadele Kodu ile belirlenir.

Eskrim, iki sporcunun flöre, epe ya da kılıç adı verilen silahlarla birbirine dokunarak puan almaya çalıştığı bir dövüş sporudur. Avrupa'nın düello geleneğinden doğan spor, 29 Kasım 1913'te Paris'te kurulan Uluslararası Eskrim Federasyonu (FIE) tarafından yönetilir ve 1896'dan bu yana her modern olimpiyatta yer almıştır.

Fair play (centilmenlik, dürüst oyun), sporda kurallara uymanın ötesinde rakibe, hakeme, seyirciye ve oyunun ruhuna saygıyı ifade eden etik ilkedir. Uluslararası Fair Play Komitesi (CIFP), FIFA, UEFA ve ulusal olimpiyat komiteleri gibi kuruluşlar bu ilkeyi ödüller, kampanyalar ve yarışma kurallarıyla teşvik eder.

Ferhat Arıcan, 2020 Tokyo Olimpiyatları'nda paralel bar aletinde bronz madalya kazanarak Türkiye'ye jimnastik tarihindeki ilk olimpiyat madalyasını getiren millî sporcudur. Paralel barda Türkiye'ye olimpiyat madalyası kazandıran ilk erkek cimnastikçidir.

Geleneksel Türk okçuluğu, Orta Asya bozkırlarından Osmanlı dönemine uzanan, organik kompozit yaylar ve başparmak atış yüzüğü (zihgir) ile icra edilen, menzil rekorları ve Okmeydanı tekkesiyle kurumsallaşmış kadim bir ata sporu disiplinidir. 2019'da UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsili Listesi'ne girmiştir.

Güreş, iki sporcunun silah kullanmadan, tutuş ve oyunlarla rakibini yere indirmeye ya da sırtını mindere getirmeye çalıştığı, insanlığın en eski sporlarından biridir. Olimpiyatlarda grekoromen, erkekler serbest ve kadınlar serbest olmak üzere üç stilde yapılır ve uluslararası alanda United World Wrestling (UWW) tarafından yönetilir. Türkiye'nin olimpiyat tarihinde en çok madalya kazandığı branştır.

Halil Mutlu (d. 14 Temmuz 1973), 1996 Atlanta, 2000 Sidney ve 2004 Atina'da üst üste üç olimpiyat altın madalyası kazanan Türk halterci. Naim Süleymanoğlu'nun ardından üç olimpiyat şampiyonluğuna ulaşan Mutlu, beş kez dünya, dokuz kez Avrupa şampiyonu olmuş ve kariyeri boyunca yirmiden fazla dünya rekoru kırmıştır.

Halter, sporcuların ağırlık yüklü bir barı koparma ve silkme adı verilen iki hareketle başlarının üzerine kaldırmaya çalıştığı bir kuvvet sporudur. 1896'dan bu yana olimpiyat programında yer alan halter, Türkiye'nin olimpiyat tarihindeki en başarılı branşlarından biridir: Naim Süleymanoğlu ve Halil Mutlu üçer, Taner Sağır ve Nurcan Taylan birer olimpiyat altını kazanmıştır.

Hamit Kaplan, hem serbest hem grekoromen stilde ağır sıklet güreşmiş, 1956 Melbourne Olimpiyatları'nda altın madalya kazanmış ve katıldığı üç farklı olimpiyatta da kürsüye çıkarak Türk güreş tarihinin en istikrarlı devlerinden biri olmuş efsane pehlivandır.

Hentbol, yedişer oyuncudan oluşan iki takımın topu elle paslaşarak rakip kaleye atmaya çalıştığı bir takım sporudur. Modern kuralları 20. yüzyılın başında Danimarka ve Almanya'da şekillenmiş, uluslararası alanda 1946'da Kopenhag'da kurulan Uluslararası Hentbol Federasyonu (IHF) tarafından yönetilmektedir. Salon hentbolu 1972 Münih'ten bu yana erkeklerde, 1976 Montreal'den bu yana kadınlarda olimpiyat programındadır.

Jesse Owens (1913–1980), 1936 Berlin Olimpiyat Oyunları'nda 100 metre, 200 metre, uzun atlama ve 4x100 metre bayrak yarışında dört altın madalya kazanan Amerikalı atlettir. Nazi rejiminin ırkçı propagandaya araç ettiği oyunlardaki başarısı, onu 20. yüzyıl spor tarihinin simge isimlerinden biri yaptı.

Judo, Japon eğitimci Jigoro Kano'nun 1882'de eski Japon dövüş ve savunma tekniklerinden derleyerek kurduğu bir dövüş sporudur. Fırlatma, yere sabitleme, boğma ve kol kilidi tekniklerine dayanan judo, 1951'de kurulan Uluslararası Judo Federasyonu (IJF) tarafından yönetilir ve erkeklerde 1964 Tokyo'dan, kadınlarda 1992 Barselona'dan bu yana olimpiyat sporudur.

Kırkpınar Yağlı Güreşleri, Edirne Sarayiçi'nde düzenlenen, kökeni geleneksel kabule göre 14. yüzyıla (1361) dayanan ve Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı ile 2020 COVID-19 salgını gibi olağanüstü dönemler hariç yüzyıllardır sürdürülen dünyanın en köklü spor organizasyonlarından biridir. UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Temsili Listesi'nde yer alır.

Kış Olimpiyat Oyunları, Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC) tarafından dört yılda bir kar ve buz üzerinde yapılan spor dalları için düzenlenen dünyanın en büyük kış sporları organizasyonudur. İlk kez 1924 yılında Fransa'nın Chamonix kentinde düzenlenmiştir.

Kürek, sporcuların sırtları gidiş yönüne dönük biçimde oturarak ince ve uzun teknelere kürek çektiği bir su sporudur. 1892'de kurulan Uluslararası Kürek Federasyonu (FISA, bugün World Rowing), olimpik hareketin en eski uluslararası spor federasyonudur. Olimpik yarışlar 1894'ten beri standart kabul edilen 2000 metrelik parkurda yapılır.

Maraton, 42,195 kilometrelik standart mesafede koşulan uzun mesafe yol yarışıdır. Adını Antik Yunan'daki Maraton Savaşı'na dayanan bir efsaneden alır ve 1896'dan bu yana olimpiyat programında yer alır.

Maratonun tuhaf derecede kesin mesafesi, 42,195 km, antik Yunan'dan değil 1908 Londra Olimpiyatları'nın parkurundan geliyor. Bu mesafe için anlatılan ünlü "kraliyet çocukları" hikâyesi ise büyük olasılıkla gerçeği yansıtmıyor.

Masa tenisi, file ile ikiye bölünmüş bir masa üzerinde hafif bir topun raketlerle karşılıklı vurulmasıyla oynanan raket sporudur. 19. yüzyılda İngiltere'de bir salon oyunu olarak doğmuş, 1926'da kurulan Uluslararası Masa Tenisi Federasyonu (ITTF) ile uluslararası bir spora dönüşmüş ve 1988'den bu yana olimpiyat programında yer almıştır.

Mete Gazoz, 2020 Tokyo Olimpiyatları'nda altın madalya kazanarak Türk okçuluk tarihindeki ilk olimpiyat şampiyonluğunu getiren, ardından 2023 Dünya ve 2024 Avrupa şampiyonluklarını da kazanarak bu üç büyük unvanı aynı anda elinde tutan ilk okçu olmuş klasik yay sporcusudur.

Michael Phelps, 23'ü altın olmak üzere toplam 28 madalyayla tüm zamanların en çok olimpiyat madalyası kazanan sporcusudur. 2008 Pekin Olimpiyatları'nda 8 altın madalya birden kazanarak tek bir olimpiyatta en çok altın madalya alma rekorunu kırmıştır.

Modern Olimpiyat Oyunları, Antik Yunan'daki olimpiyat geleneğinden esinlenerek Fransız eğitimci Pierre de Coubertin'in öncülüğünde 1896'da yeniden başlatılan, dört yılda bir dünyanın tüm uluslarını bir araya getiren en büyük küresel çok sporlu organizasyondur.

Muhammad Ali (doğum adıyla Cassius Marcellus Clay Jr.), üç kez Dünya Ağır Sıklet Boks Şampiyonu olan ve spor tarihinin en büyük figürlerinden biri kabul edilen Amerikalı boksör, insan hakları ve barış savunucusudur.

Nadia Comăneci, 1976 Montreal Olimpiyatları'nda artistik jimnastik tarihinde jüriden "10.0" tam puan alan ilk sporcu olan Rumen jimnastikçidir. Henüz 14 yaşındayken elde ettiği bu kusursuz başarı, dönemin elektronik skor tabelalarının 10 puanı gösterememesi sebebiyle ekranda "1.00" olarak yazılmış ve spor tarihinin en ikonik anlarından birine dönüşmüştür.

Naim Süleymanoğlu ("Cep Herkülü"), silkmede kendi vücut ağırlığının üç katını kaldıran tarihteki ikinci halterci olan ve bu alanda tüm zamanların en yüksek oranına (3,15 kat) ulaşan, üç kez üst üste olimpiyat şampiyonluğu kazanmış ve kariyeri boyunca onlarca dünya rekoru kırmış Türk millî haltercidir.

Okçuluk, yay yardımıyla atılan okların belirli bir hedefe isabet ettirilmesine dayanan, avcılık ve savaş aracı olarak binlerce yıllık geçmişi olan bir spordur. Modern olimpik okçuluk klasik (recurve) yayla 70 metreden 122 santimetre çaplı hedefe atış biçiminde yapılır ve uluslararası alanda World Archery tarafından yönetilir. Türkiye, Mete Gazoz'un Tokyo 2020'de kazandığı altınla bu branşta ilk olimpiyat madalyasını elde etmiştir.

Olimpik boks, profesyonel boksun aksine daha kısa raundlarla ve amatör kurallarla yapılan, olimpiyatların en köklü branşlarından biridir. Kadınlar boksu 2012 Londra'da programa girmiş, Türkiye bu branştaki ilk olimpiyat altınını Tokyo 2020'de Busenaz Sürmeneli ile kazanmıştır. Uluslararası Boks Birliği'nin (IBA) 2023'te tanınmamasının ardından IOC, World Boxing'i 2025'te geçici olarak tanımış ve boksun Los Angeles 2028'deki yerini onaylamıştır.

Beş iç içe halka, Pierre de Coubertin'in 1913'te tasarladığı bir semboldür. Her rengin belirli bir kıtayı temsil ettiği inancı yaygın olsa da hiçbir halka belirli bir kıtaya ait değildir.

Olimpiyat meşalesi, Yunanistan'daki antik Olympia'da güneş ışınlarıyla yakılan ve bayrak koşusuyla ev sahibi kente taşınan olimpiyat ateşinin simgesidir. Modern oyunlarda ateş ilk kez 1928 Amsterdam'da yakılmış, meşale bayrak koşusu ise 1936 Berlin Oyunları'yla başlamıştır.

Palandöken Kayak Merkezi, Erzurum kent merkezine yalnızca birkaç kilometre mesafede yer alan, 3.3.176 metrelik Ejder Tepesi zirvesi, 12 kilometrelik kesintisiz doğal iniş pistleri ve kuru, toz kar kalitesiyle Türkiye'nin en önemli kış sporları merkezlerinden biridir.

Paralimpik Oyunlar, engelli sporcuların katıldığı, Olimpiyat Oyunları'yla aynı yıl ve aynı ev sahibi kentte düzenlenen uluslararası çok sporlu organizasyondur. Kökleri 1948'de İngiltere'deki Stoke Mandeville Oyunları'na uzanır; ilk Paralimpik Oyunlar 1960'ta Roma'da yapılmıştır. Oyunları bugün Uluslararası Paralimpik Komite (IPC) yönetir.

Ramil Guliyev, Azerbaycan doğumlu Türk kısa mesafe koşucusudur. 2017 Londra Dünya Atletizm Şampiyonası'nda 200 metrede altın madalya kazanarak Türkiye'ye bu şampiyonadaki ilk altın madalyasını getirdi.

Taha Akgül, serbest stil 125 kg ağır sıklette 2016 Rio Olimpiyatları'nda altın madalya kazanmış, 3 kez Dünya ve 11 kez Avrupa şampiyonu olmuş Türk millî güreşçidir.

Tekvando, tekme tekniklerinin ön plana çıktığı, Kore kökenli bir dövüş sporudur. Uluslararası alanda 28 Mayıs 1973'te kurulan World Taekwondo (WT) tarafından yönetilen tekvando, 1988 ve 1992'de gösteri sporu olarak yer aldıktan sonra 2000'den bu yana resmî olimpiyat sporudur. Türkiye, Servet Tazegül'ün 2012 Londra'daki altın madalyası başta olmak üzere bu branşta 10 olimpiyat madalyası kazanmıştır.

Tour de France (Fransa Bisiklet Turu), her yıl Temmuz ayında Fransa ve komşu ülkelerin zorlu coğrafyasında 21 etap halinde koşulan dünyanın en eski, en prestijli ve en zorlu yol bisikleti yarışıdır. Giro d'Italia ve Vuelta a España ile birlikte bisikletin "Üç Büyük Turu"nun (Grand Tours) zirvesidir.

Türkiye'nin olimpiyat tarihi, Osmanlı Devleti döneminde 1908 Londra ve 1912 Stockholm'deki bireysel temsillerle başlayan, Cumhuriyet döneminde 1924 Paris ile resmîleşen ve güreşten haltere, okçuluktan boksa uzanan madalya başarılarını içeren bir asırlık spor serüvenidir.

Usain Bolt, 100 ve 200 metrede dünya rekorlarını elinde tutan Jamaikalı eski kısa mesafe koşucusudur. Sekiz olimpiyat ve on bir dünya şampiyonluğu altın madalyasıyla atletizm tarihinin en başarılı sprinterlerinden biri kabul edilir.

Yaşar Doğu, 1948 Londra Olimpiyatları'nda serbest stil yarı ortasıklette (73 kg) altın madalya kazanan, 1951'de dünya şampiyonu olan ve birden fazla Avrupa şampiyonluğu bulunan Türk güreşçidir. Millî takımda çıktığı 47 müsabakadan yalnızca birini kaybetmiş, aktif kariyerinin ardından antrenörlüğe geçmiş ve "Türk güreşinin babası" olarak anılmıştır.

Yüzmenin dört stili; olimpik ve uluslararası yarışmalarda geçerli olan serbest stil, sırtüstü, kurbağalama ve kelebek stillerini kapsayan temel disiplinlerdir. World Aquatics (FINA) kurallarına göre her stilin kendine özgü kulaç, ayak vuruşu, çıkış ve dönüş kuralları bulunur.