Maraton

Efsanevi kökeni

Maratonun adı, Antik Yunan'da Maraton Savaşı'nın ardından Atina'ya koşarak zafer haberini veren Pheidippides adlı habercinin efsanesine dayanır. Anlatıya göre haberci "kazandık" diye müjdeyi verdikten hemen sonra yere yığılarak hayatını kaybetmiştir. Tarihçiler bu hikâyenin ne ölçüde gerçeği yansıttığını tartışmaktadır; yine de efsane, modern çağda uzun mesafe koşusuna ilham veren en güçlü anlatılardan biri oldu. 19. yüzyılın sonunda olimpiyat hareketini canlandıranlar da bu hikâyeden yola çıkarak antik dünyaya gönderme yapan bir yarışı programa eklemek istedi.

Olimpiyatlarda maraton

İlk olimpiyat maratonu, modern Olimpiyat Oyunlarının ilki olan 1896 Atina Oyunları'nda 10 Nisan 1896'da koşuldu. Yaklaşık 40 kilometrelik parkuru Yunan su taşıyıcısı Spyridon Louis 2 saat 58 dakika 50 saniyede tamamlayarak ev sahibi ülkeye büyük bir zafer kazandırdı. Sonraki oyunlarda da maraton, çoğu zaman alışılmadık olaylarla anıldı; 1904 St. Louis maratonu bunun en bilinen örneklerindendir. Kadınlar maratonu ise olimpiyat programına ilk kez 1984 Los Angeles Oyunları'nda girdi ve bu yarışı ABD'li Joan Benoit 2:24:52'lik dereceyle kazandı.

42,195 kilometrenin standartlaşması

İlk dönemlerde maraton mesafesi yarıştan yarışa değişiyordu. 1908 Londra Olimpiyatları'nda parkur Windsor Kalesi'nden başlatıldı ve yarış, stadyumdaki kraliyet locasının önünde bitecek şekilde düzenlendi. Ortaya çıkan bu uzunluk, Uluslararası Amatör Atletizm Federasyonu (IAAF) tarafından Mayıs 1921'de resmî maraton mesafesi olarak benimsendi ve 42,195 kilometre bugün de geçerliliğini koruyor. Mesafenin ayrıntılı hikâyesi için maratonun 42,195 km olmasının hikâyesi maddesine bakılabilir.

Büyük yol maratonları

Olimpiyatların dışında maratonlar, binlerce amatör ve profesyonel koşucuyu bir araya getiren şehir yarışları olarak büyük bir gelenek oluşturdu. İlk kez 1897'de düzenlenen Boston Maratonu, dünyanın en eski yıllık maratonu olarak kabul edilir. Günümüzde en prestijli yarışlar, World Marathon Majors adlı seri altında toplanır. Seride Berlin, Boston, Chicago, Londra, New York, Tokyo ve Sidney maratonları yer alır. Bu yarışlar, düz ve hızlı parkurları sayesinde dünya rekorlarının da sıklıkla kırıldığı organizasyonlardır.

Dünya rekorları

Maraton tarihinin dönüm noktalarından biri 26 Nisan 2026'da Londra Maratonu'nda yaşandı. Kenyalı Sabastian Sawe, 1:59:30'luk dereceyle rekor geçerliliği olan bir yarışta iki saatin altına inen ilk koşucu oldu; aynı yarışta Yomif Kejelcha da iki saatin altında bitirdi. Aynı gün Etiyopyalı Tigst Assefa, 2:15:41'lik dereceyle yalnızca kadınların koştuğu yarışlar için geçerli dünya rekorunu kendi elinden aldı. World Athletics her iki dereceyi de onayladı. Karma yarışlardaki kadınlar dünya rekoru ise 13 Ekim 2024'te Chicago'da 2:09:56 koşan Kenyalı Ruth Chepngetich'e aittir. Kısa mesafe rekorları için Usain Bolt maddesine bakılabilir.

İlgili maddeler

Kaynakça

1. Olympedia – 1896 Atina Olimpiyatları, erkekler maratonu (Spyridon Louis, 2:58:50)
2. Olympedia – 1984 Los Angeles Olimpiyatları, kadınlar maratonu (Joan Benoit, 2:24:52)
3. Olympedia – 1908 Londra Olimpiyatları, erkekler maratonu (42.195 m)
4. Marathon Handbook – Sawe ve Assefa rekorlarının World Athletics tarafından onaylanması
5. Wikipedia (EN) – Maraton dünya rekoru gelişimi