Olimpik boks
Olimpik boks, profesyonel boksun aksine daha kısa raundlarla ve amatör kurallarla yapılan, olimpiyatların en köklü branşlarından biridir. Kadınlar boksu 2012 Londra'da programa girmiş, Türkiye bu branştaki ilk olimpiyat altınını Tokyo 2020'de Busenaz Sürmeneli ile kazanmıştır. Uluslararası Boks Birliği'nin (IBA) 2023'te tanınmamasının ardından IOC, World Boxing'i 2025'te geçici olarak tanımış ve boksun Los Angeles 2028'deki yerini onaylamıştır.
Olimpiyat tarihindeki yeri
Boks, olimpiyatlara ilk kez 1904 St. Louis'de girdi ve İsveç yasaları sporu yasakladığı için düzenlenmeyen 1912 Stockholm dışında her yaz olimpiyatında yer aldı. Olimpik boks; raund sayısı, puanlama yöntemi ve hakem anlayışıyla profesyonel boksdan ayrılır ve uzun yıllar boyunca profesyonel dünyanın yıldızlarını yetiştiren bir okul işlevi gördü. Muhammad Ali, henüz Cassius Clay adını taşırken 1960 Roma Olimpiyatları'nda yarı ağır sıklette altın madalya kazanmıştı. Kadınlar boksu ise 2012 Londra Olimpiyatları'nda programa alındı ve olimpik boksun en hızlı gelişen alanlarından biri hâline geldi.
Türkiye'nin olimpik boks başarıları
Türk boksu olimpiyatlardaki ilk madalyalarını 1984 Los Angeles'ta Eyüp Can ve Turgut Aykaç'ın bronzlarıyla kazandı. Bunu 1996 Atlanta'da Malik Beyleroğlu'nun, 2004 Atina'da Atagün Yalçınkaya'nın gümüş madalyaları ve 2008 Pekin'de Yakup Kılıç'ın bronzu izledi. Tokyo 2020'de (2021'de düzenlendi) kadın boksörler tarihî bir başarıya imza attı: Busenaz Sürmeneli altın madalya kazanarak Türkiye'ye boksta ilk olimpiyat şampiyonluğunu getirdi, Buse Naz Çakıroğlu ise gümüş madalya aldı. Paris 2024'te Türkiye'nin kazandığı sekiz madalyanın üçü boksdan geldi: Hatice Akbaş kadınlar 54 kg'da, Buse Naz Çakıroğlu kadınlar 50 kg'da gümüş, Esra Yıldız kadınlar 57 kg'da bronz madalya kazandı.
Yönetim krizi ve World Boxing
Olimpik boks, uzun yıllar AIBA adıyla bilinen Uluslararası Boks Birliği tarafından yönetildi. Federasyonun yönetimi, mali yapısı ve hakem-puanlama süreçleriyle ilgili sorunlar nedeniyle Uluslararası Olimpiyat Komitesi (IOC), Tokyo 2020 ve Paris 2024 boks turnuvalarını kendi kurduğu birimlerle düzenledi ve 2023'te IBA'nın tanınmasını geri çekti. Boksun olimpiyat geleceği bu süreçte belirsizliğe girdi. Yeni kurulan World Boxing, Şubat 2025'te IOC tarafından geçici olarak tanındı. 20 Mart 2025'te 144. IOC Oturumu'nda alınan kararla boksun Los Angeles 2028 Olimpiyatları'nın programında yer alması onaylandı.