Antik Olimpiyat Oyunları

Kökeni ve tarihlendirme

Oyunların kökeni efsanelerle örülüdür ve kesin bir başlangıç tarihi verilemez. Antik kaynaklar, Elis kralı İphitos'un salgın ve iç çatışmalar döneminde Delfi kâhininin buyruğuyla festivali ve ona bağlı ateşkesi yeniden kurduğunu anlatır. Geleneksel kronolojide ilk kayıtlı Olimpiyat galibi Elisli Koroibos'tur ve bu zafer MÖ 776'ya tarihlenir. Yunanlılar zamanı, iki oyun arasındaki dört yıllık süre olan "Olimpiyat" birimiyle de hesaplamıştır. Bazı araştırmacılar ise arkeolojik bulgulara dayanarak düzenli büyük oyunların MÖ 700 civarında ortaya çıktığını ileri sürer.

Yarışmalar

Başlangıçta tek yarışma, stadyumun bir uzunluğu kadar, yaklaşık 192 metrelik stadion koşusuydu. Program zamanla genişledi: geleneksel tarihlere göre iki stadionluk diaulos MÖ 724'te, uzun mesafe koşusu dolikhos MÖ 720'de, pentatlon ve güreş MÖ 708'de, boks MÖ 688'de, dört atlı araba yarışı MÖ 680'de, güreş ile boksu birleştiren pankration MÖ 648'de ve miğfer ile kalkan gibi askerî teçhizatla koşulan hoplitodromos MÖ 520'de eklendi. Bu son yarış, sporcuların askerlik için gereken hız ve dayanıklılığını sınayan bir nitelik taşıyordu. Bugünkü maraton koşusu ise antik programın bir parçası değildi; modern dönemde bir efsaneden esinlenerek ortaya çıktı.

Kutsal ateşkes, ödül ve katılımcılar

Oyunlar her şeyden önce Zeus'a adanmış dinî bir bayramdı. Olympia'daki Zeus Tapınağı, Yunan dünyasının en büyük Dor tapınaklarından biriydi; içindeki Pheidias yapımı fildişi ve altın Zeus heykeli dünyanın yedi harikası arasında sayıldı. "Ekekheiria" adı verilen kutsal ateşkes, sporcuların ve hacıların güvenle yolculuk etmesini sağlıyordu. Galiplere zeytin dalından bir çelenk verilirdi. Yarışmacıların hangi kent devletinden geldiğini ve Yunan olup olmadığını denetleyen hakemlere "Hellanodikai" adı veriliyordu. Yarışmalara yalnızca hür doğmuş Yunan erkekleri katılabilirdi; ancak at sahipleri olarak kadınlar da galip sayılabiliyordu ve Spartalı Kyniska, bu yolla galipler listesine giren ilk kadın oldu.

Sona erişi

Oyunlar Roma egemenliği altında da sürdü; Yunan kültürüne yakın bazı imparatorlar alanı onarttı. MS 3. yüzyıldan itibaren galip listeleri seyrekleşti. Yaygın anlatıya göre Hristiyanlığı benimseyen İmparator I. Theodosius, pagan kültlerini yasaklarken oyunlara da 393 ya da 394 yılında son verdi; Uluslararası Olimpiyat Komitesi de 393 tarihini anar. Bazı tarihçiler ise Theodosius'un 391–392 tarihli fermanlarında oyunların adının geçmediğine, Olympia'da oyunların bir süre daha düzenlendiğine işaret eder ve gerçek bitişi II. Theodosius dönemine (408–450), tapınaktaki bir yangına ve ekonomik zorluklara bağlar. Bu görüşe göre "Theodosius yasağı" anlatısı bir Bizans metnine dayanır ve 1896'daki yeniden canlanmayla yaygınlaşmıştır. Şair Claudianus'un MS 399'da Olimpiyatlardan söz etmesi ve Theodosius dönemine uzanan bir galipler yazıtı da oyunların yasak iddiasından sonra sürdüğüne kanıt olarak gösterilir. Olympia dışında, Roma eyaletlerindeki benzer festivallerin bazıları ise MS 6. yüzyıla kadar sürmüştür. Bu nedenle kesin bitiş tarihi belirsizliğini korumaktadır.

Yeniden keşif ve modern oyunlar

Terk edilen Olympia'nın yapıları depremlerle yıkıldı, kalıntılar zamanla toprak ve kum altında kaldı. Alanın yeri 18. yüzyılda İngiliz gezgin Richard Chandler tarafından tespit edildi; kapsamlı kazılar ise yaklaşık bir yüzyıl sonra Alman arkeologlar tarafından yapıldı. Antik oyunlara duyulan ilgi, 1896'da Atina'da başlayan Modern Olimpiyat Oyunları'nın doğuşunda belirleyici oldu. Olimpiyat ateşkesi fikri gibi unsurlar, bugünkü olimpiyat hareketinde antik mirasın izleri olarak yaşatılmaktadır.

İlgili maddeler

Kaynakça

1. Olympics.com (IOC) – The end of the Ancient Games
2. Perseus Project (Tufts Üniversitesi) – The Ancient Olympics: sıkça sorulan sorular
3. Perseus Project (Tufts Üniversitesi) – Ancient Olympic Events: koşu yarışları
4. History News Network – Mythbusting Ancient Rome: Did Christians ban the ancient Olympics?
5. Wikipedia (EN) – Ancient Olympic Games