Okçuluk

Kökenler ve spor olarak okçuluk

Yay ve ok, insanlık tarihinin en eski av ve savaş araçlarındandır; Asya bozkırlarından Akdeniz'e kadar pek çok kültürde ayrı yay ve atış gelenekleri gelişmiştir. Ateşli silahların yaygınlaşmasıyla askerî önemini yitiren okçuluk, zamanla bir beceri ve yarışma sporuna dönüştü. Günümüz yarışmalarında iki temel yay türü öne çıkar: uçları dışa doğru kıvrık klasik (recurve) yay olimpiyatlarda kullanılan tek yay türüdür; uçlarında makara sistemi bulunan makaralı (compound) yay ise çekiş kuvvetini azaltan mekanizması ve büyütücü nişangâhı sayesinde yüksek isabetle bilinir ve ayrı yarışmalarda değerlendirilir. Yarışmalar hedef okçuluğu dışında salonda, arazide ve doğa parkurlarında da yapılır. Türk kültüründeki köklü atış geleneği, menzil atışları ve okmeydanları için bkz. geleneksel Türk okçuluğu. Bu madde ise sporun modern, uluslararası biçimini ele alır.

Uluslararası örgütlenme

Uluslararası okçuluk federasyonu FITA, 4 Eylül 1931'de Polonya'nın Lwów kentinde yedi ülkenin katılımıyla kuruldu. Kurucuların öncelikli hedeflerinden biri, okçuluğu yeniden olimpiyat programına aldırmaktı. Federasyon, 2011 kongresinde aldığı kararla World Archery adını benimsedi. Bugün olimpik klasik yayın yanı sıra makaralı (compound) yay, açık alan, salon ve arazi okçuluğu gibi disiplinler de World Archery çatısı altında düzenlenmektedir.

Olimpiyat tarihi ve kurallar

Okçuluk modern olimpiyatlarda ilk kez Paris 1900'de yer aldı; 1904, 1908 ve 1920 oyunlarında da yarışmalar yapıldı, ancak ortak kuralların bulunmaması nedeniyle program dışında kaldı. 1904'te kadın yarışmalarına yer veren ilk sporlardan biri olan okçuluk, 52 yıllık aranın ardından Münih 1972'de olimpiyatlara döndü ve o tarihten bu yana programda bulunuyor. Takım yarışmaları Seul 1988'de, karışık takım yarışması ise Tokyo 2020'de eklendi; böylece olimpik yarışma sayısı beşe ulaştı. Sporcular 70 metreden, çapı 122 santimetre olan ve en içteki 10 halkası 12,2 santimetre çaplı hedefe atış yapar. Olimpiyatlarda yarışma, 64 sporcunun 72'şer ok attığı sıralama turuyla başlar ve tek eleme usulü eşleşmelerle sürer. Bireysel yarışmalarda Londra 2012'den beri set sistemi uygulanır: üç oktan oluşan her seti kazanan 2, beraberlikte her sporcu 1 set puanı alır; 6 set puanına ilk ulaşan kazanır, 5-5 eşitlikte tek okluk atış (shoot-off) kazananı belirler. Uluslararası Olimpiyat Komitesi, 9 Nisan 2025'te makaralı yay karışık takım yarışmasının Los Angeles 2028 programına eklendiğini açıkladı; bu, makaralı yayın olimpiyatlardaki ilk yarışması olacaktır.

Güney Kore'nin üstünlüğü

Olimpik okçuluğun en başarılı ülkesi Güney Kore'dir. Kore, Rio 2016'da dört altın madalyanın tamamını kazandı; Paris 2024'te ise beş yarışmanın tümünde birinci olarak tam bir üstünlük kurdu. Koreli kadınlar, 1988'den bu yana düzenlenen olimpik takım yarışmalarının hiçbirini kaybetmedi ve Paris'te üst üste onuncu takım şampiyonluklarını elde etti. Erkek takımı da Paris'te üst üste üçüncü olimpiyat altınını kazandı; Kim Woojin üç takım altını kazanan ilk erkek okçu oldu.

Türkiye'de olimpik okçuluk

Türkiye'nin olimpiyatlarda okçuluktaki ilk madalyası, 31 Temmuz 2021'de Mete Gazoz'un Tokyo 2020 erkekler bireysel klasik yay finalinde İtalyan Mauro Nespoli'yi yenerek kazandığı altın madalyadır. Paris 2024'te ise Mete Gazoz, Berkim Tümer ve Abdullah Yıldırmış'tan oluşan erkek takımı, yarı finalde Fransa'ya tek okta milimetrik farkla kaybettikten sonra bronz madalya maçında Çin'i 6-2 yenerek üçüncü oldu. Bu sonuç, Türkiye'nin olimpik okçuluktaki ilk takım madalyasıydı. Türkiye'nin genel olimpiyat geçmişi için bkz. Türkiye'nin olimpiyat tarihi.

İlgili maddeler

Kaynakça

1. World Archery – History of World Archery
2. World Archery – Archery at the Olympics
3. Olympics.com – Archery (Paris 2024)
4. World Archery – Compound archery to make Olympic debut at LA28
5. World Archery – Mete Gazoz wins the Tokyo 2020 Olympic Games
6. World Archery – Korean men win again but France, Türkiye completes historic podium