Jesse Owens
Jesse Owens (1913–1980), 1936 Berlin Olimpiyat Oyunları'nda 100 metre, 200 metre, uzun atlama ve 4x100 metre bayrak yarışında dört altın madalya kazanan Amerikalı atlettir. Nazi rejiminin ırkçı propagandaya araç ettiği oyunlardaki başarısı, onu 20. yüzyıl spor tarihinin simge isimlerinden biri yaptı.
Erken yaşamı ve Ohio State yılları
Owens, 12 Eylül 1913'te Alabama'nın Oakville kasabasında doğdu ve ailesiyle birlikte Ohio'ya göç ederek Cleveland'da büyüdü. Lise yıllarında sürat ve atlama yarışlarında öne çıktı. Ohio State Üniversitesi'nde antrenör Larry Snyder ile çalıştı; burs almadan, yarı zamanlı işlerde çalışarak okudu. 1935 ve 1936'da kazandığı dörder bireysel şampiyonlukla toplam sekiz NCAA bireysel unvanına ulaştı.
Ann Arbor'daki 45 dakika
Owens'ın kariyerindeki en çarpıcı gün 25 Mayıs 1935'te Michigan'ın Ann Arbor kentindeki Ferry Field'da yapılan Big Ten şampiyonasıdır. Birkaç gün önce merdivenden düşerek sırtını incittiği bildirilen Owens, yaklaşık 45 dakika içinde dört yarışa çıktı: 100 yardayı 9,4 saniyede koşarak dünya rekoruna ortak oldu; uzun atlamada tek denemesinde 8,13 metre (26 ft 8¼ inç) atladı; 220 yarda düz koşuyu 20,3, 220 yarda alçak engelliyi 22,6 saniyede tamamladı. Böylece üç dünya rekoru kırıp birine ortak oldu. 220 yardalık dereceleri 200 metre rekorları olarak da tescil edildiğinden bazı kaynaklar o gün kırılan rekor sayısını daha yüksek verir. Uzun atlama rekoru yaklaşık 25 yıl dayandı.
Berlin 1936
Owens, katıldığı tek olimpiyat olan Berlin 1936'da dört altın madalya kazandı: 3 Ağustos'ta 100 metreyi 10,3 saniyede, 4 Ağustos'ta uzun atlamayı 8,06 metreyle, 5 Ağustos'ta 200 metreyi 20,7 saniyede kazandı. 100 metrede takım arkadaşı Ralph Metcalfe'yi saniyenin onda biri farkla geride bıraktı, 200 metrede ise ikinciliği yine bir Amerikalı olan Mack Robinson aldı; 9 Ağustos'ta ise Ralph Metcalfe, Foy Draper ve Frank Wykoff ile birlikte 4x100 metre bayrakta 39,8 saniyelik dünya rekoruyla şampiyon oldu. Bayrak takımına son anda alınan Owens ve Metcalfe, Yahudi kökenli Marty Glickman ile Sam Stoller'ın yerine koşmuştu; kaynaklara göre Owens bu değişikliğe itiraz etmiş, ancak yardımcı antrenör Dean Cromwell'in talimatı üzerine koşmuştur. Karar, o dönemden beri antisemitizm tartışmalarıyla birlikte anılır. Uzun atlamada Alman rakibi Luz Long ile kurduğu dostluk oyunların en bilinen hikâyelerinden biridir; Long'un ona hamle koşusu konusunda öneride bulunduğu anlatılır, ancak bu ayrıntının doğruluğu bazı biyografilerde sorgulanmaktadır. Owens'ın bu dört altını, aynı dört yarışta 1984'te Carl Lewis tarafından tekrarlanana dek eşsiz kaldı. Olimpiyat tarihindeki diğer sürat efsaneleri için bkz. Usain Bolt.
Hitler ve "tokalaşmama" anlatısı
Yaygın bir anlatıya göre Adolf Hitler, Owens'ı tebrik etmemek için stadyumu terk etmiştir. Tarihçilerin aktardığına göre ise oyunların ilk günü Hitler yalnızca Alman galiplerle tokalaşmış, Uluslararası Olimpiyat Komitesi Başkanı Henri de Baillet-Latour bunun üzerine ondan ya tüm madalyalılarla ya da hiçbiriyle tokalaşmamasını istemiş ve Hitler ikincisini seçmiştir. Aynı gün stadyumdan, siyahi Amerikalı yüksek atlamacı Cornelius Johnson'ın ödül töreninden hemen önce ayrılması ayrıca tartışma yaratmıştır. Owens'ın biyografi yazarı William J. Baker, Owens'a yönelik bir tokalaşmama olayının basının ürünü olduğunu ileri sürer. Owens da farklı dönemlerde farklı açıklamalar yapmış; Hitler'in kendisine el salladığını söylemiş, asıl kendisini görmezden gelenin ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt olduğunu belirtmiştir. Nitekim Roosevelt, Owens'ı oyunlardan sonra Beyaz Saray'a davet etmemiştir; Owens ise 1936 başkanlık seçiminde Roosevelt'in rakibi Alf Landon'ı desteklemiştir. Öte yandan İngiliz pilot Eric Brown'ın 2014'te bir BBC belgeselinde Hitler'in Owens'la tokalaştığını gördüğünü söylemesi gibi, birbiriyle çelişen tanıklıklar da bulunmaktadır. Bu nedenle olayın ayrıntıları, tarihçiler arasında farklı biçimlerde yorumlanmaya devam etmektedir.
Sonraki yılları ve mirası
Berlin'deki başarısına karşın Owens, ABD'de ayrımcılığın sürdüğü bir toplumda yaşamaya devam etti ve bir daha olimpiyatlarda yarışmadı. 1976'da Başkan Gerald Ford tarafından Başkanlık Özgürlük Madalyası'yla onurlandırıldı. Uzun yıllar sigara içen Owens, 31 Mart 1980'de Arizona'nın Tucson kentinde akciğer kanseri nedeniyle 66 yaşında öldü. 1990'da ölümünden sonra Kongre Altın Madalyası'na layık görüldü. Owens, modern olimpiyat tarihinde sporun siyasi propaganda ve ırkçılıkla karşılaştığı anların en güçlü sembollerinden biri olarak anılır.