Paralimpik Oyunlar

Stoke Mandeville'den Roma'ya

Paralimpik hareketin başlangıcı, Alman asıllı nörolog Dr. Ludwig Guttmann'ın İngiltere'deki Stoke Mandeville Hastanesi'nde omurilik yaralanması geçirmiş hastaların rehabilitasyonunda sporu kullanmasına dayanır. Guttmann, 29 Temmuz 1948'de, Londra Olimpiyat Oyunları'nın açılış günü, 16 yaralı eski askerin okçulukta yarıştığı tekerlekli sandalye sporcuları yarışmasını düzenledi; bu organizasyon Stoke Mandeville Oyunları olarak anılmaya başlandı. 1952'de Hollandalı eski askerlerin katılımıyla oyunlar uluslararası bir nitelik kazandı. 1960'ta Roma'da yapılan ve 23 ülkeden 400 sporcunun katıldığı oyunlar, ilk Paralimpik Oyunlar kabul edilir.

Adı ve yönetimi

"Paralimpik" sözcüğü, Yunanca "yanında, paralel" anlamına gelen "para" ön eki ile "olimpik" sözcüğünün birleşiminden türemiştir ve oyunların Olimpiyat Oyunları'na paralel düzenlendiğini anlatır. Uluslararası Paralimpik Komite, 22 Eylül 1989'da Düsseldorf'ta kâr amacı gütmeyen bir kuruluş olarak kuruldu; merkezi Bonn'dadır. 1988 Seul Yaz ve 1992 Albertville Kış oyunlarından itibaren Paralimpik Oyunlar, olimpiyatlarla aynı kentlerde ve aynı tesislerde düzenlenmektedir; bu düzen IPC ile IOC arasındaki bir anlaşmaya dayanır.

Kış Paralimpik Oyunları

İlk Kış Paralimpik Oyunları 1976'da İsveç'in Örnsköldsvik kentinde yapıldı; 16 ülkeden 198 sporcu alp disiplini ve kros kayağında yarıştı. Para buz hokeyi programa 1994 Lillehammer'de girdi. Kış oyunlarının 50. yıl dönümüne denk gelen Milano-Cortina 2026, 6–15 Mart 2026 tarihleri arasında yapıldı; açılış töreni Verona Arenası'nda gerçekleşti. 55 ulusal paralimpik komiteden 611 sporcu altı branşta 79 madalya için yarıştı ve bu, kış oyunları için bir katılım rekoru oldu. Madalya tablosunu 15 altın dahil 44 madalyayla Çin önde tamamladı, ABD ikinci oldu; ev sahibi İtalya 7'si altın 16 madalyayla kış paralimpiklerindeki en iyi sonucunu elde etti. ABD'li Oksana Masters kros kayağı ve biatlonda dört altın madalya kazandı; El Salvador, Haiti, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Portekiz ise kış oyunlarına ilk kez katıldı. Öte yandan Rusya'nın 2014'ten bu yana ilk kez kendi bayrağıyla yarışmasına izin verilmesi tartışma ve protestolara yol açtı. Sonraki kış oyunları 2030'da Fransız Alpleri'nde düzenlenecektir. Olimpik kış sporları için bkz. Kış Olimpiyat Oyunları.

Paris 2024 ve Türkiye

1. Yaz Paralimpik Oyunları, 28 Ağustos–8 Eylül 2024 tarihlerinde Paris'te yapıldı. 22 branşta 549 madalya için 4.000'i aşkın sporcu yarıştı. On ülke oyunlara ilk kez katılırken tarafsız sporcular ve bir mülteci takımı da yer aldı. Madalya sıralamasında 94 altın ve toplam 220 madalyayla Çin ilk sırada yer aldı; onu Büyük Britanya ve ABD izledi. Oyunların ateşi, 24 Ağustos 2024'te Stoke Mandeville'de yakıldı ve Manş Tüneli üzerinden Fransa'ya taşındı; Calais'de oyunların her günü için bir tane olmak üzere 12 ayrı aleve bölünen ateş, 1.200'ü aşkın koşucunun katıldığı eş zamanlı koşularla 28 Ağustos'taki açılış törenine ulaştı. Türkiye, Paris 2024'ü 94 sporcuyla 6 altın, 10 gümüş ve 12 bronz olmak üzere 28 madalyayla tamamlayarak Paralimpik tarihinin en başarılı sonucunu elde etti; altın madalya sıralamasında 23., toplam madalyada 17. oldu. Bu sayı, Tokyo 2020'de kazanılan 15 madalyanın neredeyse iki katıydı ve madalyalar on farklı branştan geldi. Yüzücü Umut Ünlü iki altın madalya kazanırken, kadın golbol takımı üst üste üçüncü kez paralimpik şampiyonu oldu; okçulukta Öznur Cüre Girdi, taekwondoda Mahmut Bozteke ve judoda İbrahim Bölükbaşı da altın madalya kazandı. Türkiye'nin genel olimpiyat geçmişi için bkz. Türkiye'nin olimpiyat tarihi.

Gelecek oyunlar

Sıradaki Yaz Paralimpik Oyunları, Los Angeles'ta 15–27 Ağustos 2028 tarihlerinde, 14–30 Temmuz 2028'de yapılacak olimpiyatların ardından düzenlenecektir. Paralimpik sporda yarışmalar, sporcuların engel türü ve düzeyine göre oluşturulan sınıflarda yapılır; fair play ilkesi ve dopingle mücadele paralimpik hareketin de temel konuları arasındadır.

İlgili maddeler

Kaynakça

1. International Paralympic Committee – Paralympics History
2. International Paralympic Committee – Milano Cortina 2026: evolution of the Paralympic Winter Games
3. International Paralympic Committee – Milano Cortina 2026 kapanış töreni
4. International Paralympic Committee – Paris 2024 Paralympic flame created at Stoke Mandeville
5. International Paralympic Committee – LA28 announces official dates
6. Medyascope – Paris 2024 Paralimpik Oyunları: 6'sı altın 28 madalya ile rekor