Smaçör ve pasör
Smaçör ve pasör, voleybolda takımın hücum düzenini oluşturan temel oyuncu rolleridir. Pasör ikinci teması yaparak topu hücumcuya hazırlar; smaçör ve pasör çaprazı ise bu toplarla sayı arayan kanat oyuncularıdır. Takımlar bu rolleri çoğunlukla 5-1 ya da 6-2 sistemiyle sahaya yerleştirir.
Pasör
Pasör, takımın hücumunu yöneten oyuncudur. Genellikle karşılamadan ya da savunmadan gelen topa ikinci teması yapar ve hangi hücumcunun, hangi tempoyla vuracağına karar verir. Bu nedenle sık sık Amerikan futbolundaki oyun kurucuya benzetilir. Pasör oyunu okuyan, rakip blokun konumunu izleyen ve çoğu zaman tüm maç boyunca sahada kalan oyuncudur. Pasörün ön hatta ya da arka hatta bulunması, rotasyon gereği takımın o andaki hücum seçeneklerini doğrudan belirler; arka hattaki bir pasör hücum vuruşu yapamayacağı için daha çok topu dağıtmaya odaklanır.
Smaçör
Türkçede smaçör denince çoğunlukla sol kanattan, yani 4 numaralı pozisyondan hücum eden kanat oyuncusu kastedilir. İngilizcede outside hitter ya da left hitter olarak anılan bu oyuncu, iyi ya da kötü gelen karşılama sonrasında pasörün en kolay ulaşabildiği hücumcu olduğu için genellikle en çok topu alır. Smaçörün görevi yalnızca smaç vurmak değildir: servis karşılamada ve savunmada da sorumluluk taşır, arka hattayken de hücum çizgisinin gerisinden vurarak takımın seçeneklerini artırır. Bu çok yönlülük, smaçörü takımın hem hücum hem savunma yükünü taşıyan oyuncularından biri yapar.
Pasör çaprazı
Pasör çaprazı (opposite) sağ kanattan, 2 numaralı pozisyondan hücum eden oyuncudur. Adını, rotasyonda pasörle çapraz konumda dizilmesinden alır; pasör arka hattayken bu oyuncu ön hatta olur ve tersi de geçerlidir. Bu sayede pasör ön hatta olduğunda pasör çaprazı arka hattan, 1 numaralı bölgeden hücum seçeneği sunar. Bu oyuncu rakibin sol kanat hücumcusunun karşısında durduğu için iyi bir blokçu olmalıdır. Pek çok takımda servis karşılamaya daha az katılan pasör çaprazı, takımın en çok sayı üreten hücumcusudur.
5-1 ve 6-2 sistemleri
5-1 sisteminde tek bir pasör altı rotasyonun hepsinde pası verir. Pasör arka hattayken ön hatta üç hücumcu (smaçör, orta oyuncu ve pasör çaprazı) bulunur; pasör ön hatta geçtiğinde ise ön hatta iki hücumcu kalır, ancak arka hattan hücum seçenekleri devreye girer. Hücumcuların tek bir pasörün temposuna alışması ve rollerin net olması bu sistemin başlıca avantajlarıdır. 6-2 sisteminde ise iki pasör bulunur ve pası her zaman arka hattaki pasör verir. Pasör ön hatta geldiğinde genellikle oyuncu değişikliğiyle yerine bir hücumcu alınır; böylece her rotasyonda ön hatta üç hücumcu korunur ve oyun süresi daha geniş bir kadroya dağılır. 6-2 sistemi hiç değişiklik yapmadan, tek değişiklikle ya da iki değişiklikle uygulanabilir. Her iki sistemde de rolleri orta oyuncular ve libero tamamlar: orta oyuncu ön hattın ortasında filenin tamamı boyunca blok yapar ve genellikle takımın en uzun oyuncuları arasındadır; farklı renkte forma giyen libero ise karşılama ve savunma uzmanıdır.
Türkiye millî takımından örnekler
Türkiye A Millî Kadın Voleybol Takımı'nın 2023 Milletler Ligi'ni kazandığı kadroda roller belirgin bir biçimde dağılmıştı. Pasör çaprazı Melissa Vargas, ABD'ye karşı oynanan yarı finalde 23 sayıyla maçın en skoreri oldu ve turnuvanın en değerli oyuncusu (MVP) ile en iyi pasör çaprazı seçildi. Aynı yarı finalde normalde pasör çaprazı olan Ebrar Karakurt smaçör olarak oynadı. Orta oyuncu Zehra Güneş ve libero Gizem Örge de turnuvanın rüya takımına girdi. 1996 doğumlu Cansu Özbay ise Paris 2024 Olimpiyat Oyunları'nda millî takımın pasörleri arasında yer aldı. Kulüp düzeyinde benzer rol dağılımı VakıfBank gibi takımlarda da görülür.