Avrupa Futbol Şampiyonası (EURO)

Fikirden turnuvaya

Avrupa ülkelerinin millî takımları arasında bir kupa düzenlenmesi fikri, Fransız futbol yöneticisi Henri Delaunay ve Avusturyalı Hugo Meisl tarafından 1927'de ortaya atıldı, ancak FIFA bu öneriyi benimsemedi. UEFA'nın 1955'teki ilk kongresinde de reddedilen proje, 1958 Stockholm Kongresi'nde yeniden gündeme gelerek kabul edildi. Ebbe Schwartz'ın önerisiyle kupaya, fikrin öncüsü Delaunay'ın onuruna Henri Delaunay Kupası adı verildi. 17 ülkenin katıldığı ilk eleme sürecinin ardından 1960'ta Fransa'da dört takımlı final turnuvası oynandı ve Sovyetler Birliği, Paris'teki finalde Yugoslavya'yı 2-1 yenerek ilk şampiyon oldu.

Formatın genişlemesi

Eleme sürecine katılan ülke sayısı, ikinci turnuvada 17'den 29'a yükseldi. Eleme grupları 1966'da getirildi ve organizasyon Avrupa Şampiyonası adını aldı. 1976'dan itibaren finallerin tekrar maçıyla belirlenmesi uygulamasına son verildi. 1976 finalinde Çekoslovakya, Batı Almanya'yı Antonín Panenka'nın kendi adıyla anılan aşırtma penaltısıyla kazanılan seri atışlarla yendi. Final turnuvası 1980'de iki gruba ayrılan sekiz takıma çıkarıldı; 1984'te yarı finaller eklenirken üçüncülük maçı kaldırıldı. Takım sayısı İngiltere'de oynanan 1996 turnuvasında on altı, Fransa'daki 2016 turnuvasında ise yirmi dörde yükseltildi; 24 takımlı ilk turnuvanın şampiyonu Portekiz oldu. Turnuvanın 60. yılına denk gelen EURO 2020, ilk kez tek bir ev sahibi yerine farklı ülkelerdeki on iki şehre yayıldı. Bu turnuva, adını korumakla birlikte COVID-19 salgını nedeniyle bir yıl ertelenerek 2021 yazında oynandı.

İspanya'nın rekoru

Almanya'nın ev sahipliğinde düzenlenen EURO 2024'e kadar kupayı en çok kazanan ülkeler, üçer şampiyonlukla İspanya ve Almanya idi. İspanya, 2008 ve 2012'de art arda kazandığı kupalarla unvanını koruyan tek takım oldu; 2012 finalinde İtalya'yı 4-0 yenmesi, EURO finallerindeki en farklı skor olarak kayıtlara geçti. 14 Temmuz 2024'te Berlin'de oynanan EURO 2024 finalinde İspanya, Nico Williams ve Mikel Oyarzabal'ın golleriyle İngiltere'yi 2-1 mağlup etti. Bu zaferle Almanya ile paylaştığı üç şampiyonluk rekorunu geride bırakan İspanya, dört kez Avrupa şampiyonu olan ilk ülke oldu; ayrıca bir EURO final turnuvasında yedi maçın tamamını kazanan ilk takım unvanını aldı ve 15 golle turnuva rekoru kırdı. Aynı turnuvada İspanyol kanat oyuncusu Lamine Yamal, 16 yaş 362 günlükken attığı golle EURO tarihinin en genç golcüsü oldu. Finalde yenilen İngiltere ise son 16 turunda, çeyrek finalde ve yarı finalde geriye düştüğü maçları çevirerek finale ulaşan ilk takım olarak kayıtlara geçti.

Türkiye ve EURO

Türkiye, final turnuvalarına ilk kez 1996'da katıldı ve grupta puan alamadan veda etti. 2000'de çeyrek finale yükselen ay-yıldızlılar, en büyük EURO başarısını 2008'de elde ederek yarı finale çıktı; Basel'deki yarı finalde Almanya'ya son dakikada yenilerek 3-2 elendi. 2016 ve 2020'de grup aşamasını geçemeyen takım, EURO 2024'te yeniden çeyrek finale ulaştı ve 6 Temmuz 2024'te Berlin'de Hollanda'ya 2-1 yenildi. UEFA, 10 Ekim 2023'te aldığı kararla EURO 2028'in İngiltere, İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda ve İrlanda Cumhuriyeti'nde oynanacağını, EURO 2032'nin ise İtalya ve Türkiye tarafından ortaklaşa düzenleneceğini duyurdu; iki federasyon başlangıçta ayrı ayrı aday olmuş, ardından ortak dosyada birleşmişti. Böylece Türkiye, ilk kez bir EURO final turnuvasına ev sahipliği yapacak ülkeler arasına girdi.

İlgili maddeler

Kaynakça

1. UEFA – EURO zaman çizelgesi: Avrupa futbolunun sınırlarını zorlamak
2. UEFA – İspanya 2-1 İngiltere: Oyarzabal'ın geç golü La Roja'ya rekor getirdi (EURO 2024 finali)
3. UEFA – EURO 2028 ve 2032 ev sahipleri onaylandı
4. Diken – Dünden bugüne: Türkiye'nin Avrupa Şampiyonası serüveni
5. Daily Sabah – Türkiye, Hollanda'ya 2-1 yenilerek EURO 2024'e veda etti