Gözün yetmediği yer
Spor, uzun süre insan gözünün sınırlarıyla yönetildi. Bir topun çizgiyi geçip geçmediği, bir oyuncunun ofsayt olup olmadığı ya da iki atletten hangisinin önce bitirdiği, saniyenin kesirlerinde verilen kararlara bağlıydı. Son yirmi yılda bu kararların önemli bir kısmı kameralara, sensörlere ve yazılımlara emanet edildi.
Gol çizgisi teknolojisi
Futbolun kural koyucusu IFAB, 5 Temmuz 2012’de Zürih’te gol çizgisi teknolojisini onayladı. İlk onay alan sistemler kamera tabanlı Hawk-Eye ile manyetik alanla çalışan GoalRef’ti. Teknolojinin kullanıldığı ilk Dünya Kupası 2014 Brezilya oldu. GoalControl-4D sistemi her kaleye yedi olmak üzere 14 yüksek hızlı kamerayla çalıştı. Turnuvada teknolojinin bir golün verilmesinde ilk kez belirleyici olduğu an, 15 Haziran 2014’teki Fransa-Honduras maçında geldi.
VAR: Video yardımcı hakem
IFAB, 3 Mart 2018’de Zürih’te oy birliğiyle video yardımcı hakem sistemini (VAR) oyun kurallarına ekledi. Sistem; gol, penaltı, doğrudan kırmızı kart ve kimlik karışıklığı durumlarında “açık ve net hataları” ve gözden kaçan ciddi olayları düzeltmek için tasarlandı. FIFA Konseyi’nin 16 Mart 2018’deki kararıyla VAR, ilk kez 2018 Rusya Dünya Kupası’nda kullanıldı.
Yarı otomatik ofsayt
2022 Katar Dünya Kupası’nda FIFA, yarı otomatik ofsayt teknolojisini devreye aldı. Stadyum çatısına yerleştirilen 12 özel kamera, her oyuncuda 29 veri noktasını saniyede 50 kez izliyordu. Topun içindeki ölçüm sensörü ise saniyede 500 kez veri göndererek topa vuruş anını belirliyordu. Sistem yalnızca öneride bulunuyor; vuruş anını ve ofsayt çizgisini video hakemleri doğruluyor, son kararı sahadaki hakem veriyordu. Karar sonrasında aynı verilerden üretilen üç boyutlu animasyon stadyum ekranlarında gösterildi.
Teniste Hawk-Eye ve çizgi hakemlerinin vedası
Teniste Hawk-Eye’a dayalı itiraz sistemi Mart 2006’da Miami’deki Nasdaq-100 Open’da resmî olarak kullanılmaya başladı; aynı yıl ABD Açık, sistemi kullanan ilk Grand Slam oldu. Sonraki adım itirazın da ötesine geçti: ATP, 28 Nisan 2023’te, 2025’ten itibaren tüm turda çizgi hakemlerinin yerini canlı elektronik çizgi kararlarının alacağını açıkladı. Wimbledon da 9 Ekim 2024’te, 2025’ten itibaren “dışarı” ve “servis hatası” kararlarını tüm kortlarda elektronik sisteme bırakacağını duyurdu.
Fotofiniş ve zaman ölçümü
Olimpiyatlarda zaman ölçümünün dönüm noktaları da teknolojinin hikâyesidir. 1932 Los Angeles’ta tüm yarışların zaman ölçümü ilk kez tek bir şirkete, Omega’ya verildi ve 30 kronometreyle ölçüm yapıldı. 1948 Londra Oyunları’nda fotofiniş kamerası kullanılmaya başlandı. 1952 Helsinki’de sonuçlar saniyenin yüzde biri hassasiyetle kaydedildi; 1984 Los Angeles’ta ise hatalı çıkış dedektörleri devreye girdi.
Değişmeyen soru
Teknoloji kararların doğruluğunu artırırken oyunun akışı, bekleme süreleri ve hakemin rolü üzerine tartışmaları da beraberinde getirdi. Ortak nokta şu: Bugün en büyük turnuvalarda kritik anların neredeyse tamamı, bir ekranın arkasında da kontrol ediliyor.
