FIBA Basketbol Dünya Kupası

Ortaya çıkışı ve adı

FIBA'nın erkek millî takımlar için düzenlediği, Olimpiyat Oyunları basketbol turnuvasıyla birlikte uluslararası basketbolun en prestijli organizasyonu sayılan bu turnuvanın ilki 1950'de Buenos Aires'te 10 takımla oynandı ve ev sahibi Arjantin finalde ABD'yi yenerek ilk dünya şampiyonu oldu. Uzun yıllar "FIBA Dünya Şampiyonası" adıyla düzenlenen organizasyon, İspanya'da oynanan 2014 turnuvasından itibaren "FIBA Basketbol Dünya Kupası" adını aldı. Yeni adla düzenlenen ilk turnuvanın maçları Madrid, Barselona, Bilbao, Sevilla, Granada ve Las Palmas de Gran Canaria'da oynandı ve ABD unvanını korudu. FIBA yetkilileri, yeni adın farklı dillere daha kolay aktarıldığını ve özellikle ABD kamuoyunda daha anlaşılır olduğunu gerekçe olarak gösterdi.

Format ve eleme sistemi

2014 turnuvasının ardından FIBA takvimi değiştirildi: bir sonraki Dünya Kupası beş yıl aradan sonra 2019'da Çin'de yapıldı ve katılımcı sayısı 24'ten 32'ye çıkarıldı. 2027 turnuvası için eleme süreci 24 Kasım 2025'te başlamış olup 3 Mart 2027'ye kadar sürmektedir. Elemelere dört bölgeden toplam 80 millî takım katılmaktadır: Avrupa'dan 32, Afrika, Amerika ile Asya-Okyanusya bölgelerinden 16'şar takım. Afrika dışındaki bölgelerde maçlar, sezon içine yerleştirilen ve pazartesiden ertesi haftanın salısına uzanan dokuz günlük altı pencerede iç saha–dış saha usulüyle oynanır; eleme sürecinin toplamı 420 maç ve 2.000'i aşkın oyuncudan oluşur. Dünya Kupası aynı zamanda olimpiyat elemesi işlevi görür; 2027 turnuvası doğrudan ya da olimpiyat eleme turnuvaları yoluyla 2028 Los Angeles Olimpiyatları'na katılım hakkı dağıtacaktır.

Şampiyonlar

1950'den 2023'e kadar oynanan 19 turnuvada yedi farklı ülke şampiyonluk yaşadı. ABD (1954, 1986, 1994, 2010, 2014) ve Yugoslavya (1970, 1978, 1990, 1998, 2002) beşer kupayla listenin başındadır. Sovyetler Birliği üç (1967, 1974, 1982), Brezilya (1959, 1963) ve İspanya (2006, 2019) ikişer, Arjantin (1950) ve Almanya (2023) birer kez şampiyon oldu. 1963'ten 1990'a kadar düzenlenen tüm turnuvalarda ilk iki sıradan en az biri Yugoslavya ya da Sovyetler Birliği'ne ait oldu. İspanya ilk şampiyonluğunu 2006'da finalde Yunanistan'ı, ikincisini 2019'da Çin'de Arjantin'i yenerek kazandı. 1998 ve 2002 şampiyonlukları, Sırbistan ile Karadağ'dan oluşan Yugoslavya Federal Cumhuriyeti adına kazanılmıştır. Filipinler, Japonya ve Endonezya'nın ortaklaşa ev sahipliği yaptığı 2023 turnuvasında Almanya, yarı finalde ABD'yi eledikten sonra Manila'daki finalde Sırbistan'ı 83–77 yenerek ilk dünya şampiyonluğunu kazandı. Finalde 28 sayı atan Dennis Schröder turnuvanın en değerli oyuncusu seçildi.

Türkiye ve 2010 gümüş madalyası

Türkiye, 2010 FIBA Dünya Şampiyonası'na ev sahipliği yaptı. Kaptan Hidayet Türkoğlu'nun önderliğindeki "12 Dev Adam", finale kadar yenilgisiz ilerledi. 12 Eylül 2010'da İstanbul'da oynanan finalde ABD, 28 sayı atan Kevin Durant'ın performansıyla Türkiye'yi 81–64 yendi ve turnuvayı yenilgisiz tamamladı. Türkoğlu, turnuvanın ardından Turnuvanın En İyi Beşi'ne seçildi. Bu sonuçla Türkiye gümüş madalya kazandı; bu derece, Türk basketbolunun millî takımlar düzeyindeki en büyük başarıları arasında, 2001 Avrupa Şampiyonası gümüşüyle birlikte anılır.

2027 Katar turnuvası

FIBA, 2027 Dünya Kupası'nın ev sahipliğini Katar'a verdi. Turnuva 27 Ağustos – 12 Eylül 2027 tarihleri arasında 32 takımla Doha'da oynanacak; 92 maçın tamamı birbirine yaklaşık 30 dakika uzaklıktaki dört salonda yapılacaktır. Turnuvanın hemen öncesinde, 14–22 Ağustos 2027'de, FIBA Olimpiyat Ön Eleme Turnuvaları yapılacaktır. FIBA takviminde bir sonraki Dünya Kupası 2031 yılı için planlanmıştır. Turnuvanın genel tarihi ve NBA ile ilişkisi için NBA tarihi ve basketbolun tarihçesi maddelerine bakılabilir.

İlgili maddeler

Kaynakça

1. FIBA – FIBA Basketball World Cup (yarışma sistemi)
2. Al Jazeera – Germany beat Serbia to win first-ever FIBA basketball World Cup (10.09.2023)
3. Hoopsfix – USA strike gold as Turk dreams dashed (2010 final)
4. Hoopsfix – New name, big ambitions for World Cup (2012)
5. FIBA – FIBA Basketball World Cup 2027 takes centre stage at the United Nations
6. Sportskeeda – FIBA Dünya Kupası şampiyonları listesi